دانش پژوه مرکز آموزش های تخصصی فقه و طلبه سطح سه حوزه علمیه قم
چکیده
یکی از مباحث مطرح در قتل، تبدیل حکم آن از حالت عمد به شبه عمد است که از مصداقهای آن میتوان قتل با اعتقاد به مهدورالدم بودن مقتول را نام برد. گاهی بعد از ارتکاب قتل معلوم میشود که اعتقاد قاتل _ که ممکن است از جانب معاون برای او ایجاد شده باشد _ اشتباه بوده است. با وجود اینکه ماهیت قتل، عمدی است، این گونه قتلها در حکم شبه عمد، فرض و مباشر از قصاص تبرئه میشود. شاخص تبدیل حکم عمد به شبه عمد در این موارد آن است که اشتباه مباشر ناشی از اشتباه موضوعی باشد و اشتباه حکمی، قتل را از حالت عمدی خارج نخواهد کرد.
در این گونه قتلها درباره مجازات معاون در قتل اختلاف نظر وجود دارد. عدهای قائل به برائت معاون هستند. گروهی نیز مجازات وی را معاونت در قتل شبه عمد میدانند. برخی هم معتقدند در این حالت، معاون مانند سبب اقوای از مباشر است. نظریه چهارم نیز این است که معاونت تحقق یافته، معاونت در قتل عمدی است. در این مقاله ضمن بررسی مفهوم معاونت از دیدگاه فقها و حقوقدانان، تفاوت معاونت با تسبیب، مصداقهای مهدورالدم و انواع اشتباه در اعتقاد به مهدورالدم بودن، نظریه اخیر که تحقق معاونت در قتل عمد است، ترجیح داده شده و گفته شده که ماهیت این گونه قتلها عمدی است و فقط قاتل به دلیل اعتقادش، از تخفیف مجازات برخوردار میشود.