چکیده
شهادت بر شهادت در فرضی مطرح می‏شود که در فرآیند دادرسی، حضور شاهد نزد قاضی برای اداء شهادت، به‏دلایلی همچون غیبت، بیماری، مسافرت یا حبس متعذر باشد. از دیدگاه فقها در چنین مواردی شهادت بر شهادت با شرایط خاصی، فی‌الجمله پذیرفته شده است. مشهور فقها قائل به عدم جواز این نوع شهادت در حدود هستند؛ اما در حقوق‏الله که جنبه حدّی نداشته و صرفاً احکام شرعیه را اثبات می‏کنند و همچنین در حقوق‏الناس، شهادت بر شهادت را صحیح می‏دانند. یکی از ادله عدم جواز شهادت بر شهادت در حقوق‏الله، روایت امام باقر؟ع؟ است و دلیل قائلین به جواز نیز اطلاق روایات باب شهادت و روایات دیگری همچون معتبره غیاث بن إبراهیم است. شهادت برشهادت در حقوق‏الناس یا مربوط به دیون، املاک و عقود است که مشهور فقها در این حالت، با تمسک به عموم روایات، این شهادت را پذیرفته‌اند؛ و یا مربوط به قصاص است که تنها عده قلیلی از فقها به استناد اجماع و اطلاق روایات، این مورد را نپذیرفته‌اند. همچنین طبق نظر مشهور فقها، به‏استناد ظهور روایات در رجولیت، شهادت بر شهادت توسط زنان صحیح نیست.
فقها درباره شرایط صحت شهادت بر شهادت، اختلاف‏نظر دارند و تطابق مواد قانونی با نظرات برخی فقها نیز محل ایراد است؛ چراکه به‎نظر می‌رسد برخی شروطی که قانون‎گذار مقرر کرده است، همچون شرط تعذر حضور شاهد اصل که در ماده 188 قانون مجازات اسلامی آمده است، با توجه به ادله فقهی، صحیح نیست. از سویی دیگر، در برخی فروض همچون شهادت بر شهادت شاهد فرع، شهادت بر شهادت صحیح به‏نظر می‌رسد؛ اما قانون به‏تبع نظر برخی فقها، آن را صحیح ندانسته است.