مجله فقهی - حقوقی رسائل

مجله فقهی - حقوقی رسائل

حکم قتل اکراهی؛ مقایسه نظریه محقق خویی و مشهور امامیه

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
طلبه سطح دو حوزه ی علمیه ی قم و دانش پژوه مرکز آموزش های تخصصی فقه
چکیده
امـروزه قتـل اکراهـی، یکـی از مـوارد پـر ابتـلا در پرونده هـای قضایـی اسـت. در این بین پرسـش هایی مبتنـی بـر تاثیر اکراه بر اسـتحقاق مسـؤولیت کیفری ایـن نوع قتل و اسـتحقاق قصـاص قاتـل مکـرَه، قابل طرح اسـت.
 از آنجایـی کـه نظـام تقنینی کشـور غالبا بر پایه انظار فقهی اسـت، تحلیل مبانـی فقهی مواد قانونـی مهـم خواهـد بـود. در این بـاره طبق نظر مشـهور فقها و به تبـع قانون مجازات اسـلامی کشـور (ماده 211 قانون قدیم و ماده 375 قانون جدید)، اکراه، رافع مسـؤولیت کیفری قتل اکراهی نیسـت لذا مکرَه مسـتحق قصاص اسـت و مکـرِه نیز تا پایـان عمر، محکوم به حبس اسـت.
نظریه محقق خویی در برخی از اقسـام قتل اکراهی با مشـهور متفاوت اسـت. هنگامی که مکرَه عاقل و بالغ اسـت، با ترسـیم تزاحم عقلی بین دو محذور کشـتن و کشـته شـدن؛ ظالمانه بـودن قتـل اکراهـی را مرتفـع می داند و بنابراین او را مسـتحق قصاص ندانسـته، تنهـا دیه را بر ذمـه او مسـتقر می داند. این در حالی اسـت که مشـهور، با تکیه بـر برخی از ادلـه روایی و اجماع، مکرَه را مسـتحق قصاص می دانند.
در ایـن مقالـه، پـس از ایضـاح مفهومـی اکـراه و بیـان تفـاوت آن بـا واژه های مشـابه، قتل اکراهی، دسـته بندی شـده اسـت. سـپس نقش اکراه در احکام قتل اکراهی و استدلالات مربوط، به تفکیک اقسـام اکراه و از منظر مشـهور در ضمن تعابیر چند فقیه برجسـته، گزارش شده است. پـس از آن، اختـالف نظر محقق خویی، نسـبت به نظریه مشـهور تبیین و ارزیابی شـده اسـت. 
کلیدواژه‌ها